‘Minh triết từ nỗi bất an’ – cách sống trọn vẹn

Khi triết gia Alan Watts ra mắt quyển The Wisdom of Insecurity năm 1951, ông gọi thế kỷ 20 là “thời đại âu lo”, cho rằng con người càng sợ hãi khi càng chạy theo các mục tiêu rõ ràng như danh tiếng, tiền tài, tình yêu. Với ông, những khát khao đó chỉ là cách che đậy những tháng ngày lặp đi lặp lại. Dần dà, mọi người sẵn sàng thỏa hiệp với cuộc sống, chấp nhận làm công việc tẻ nhạt để kiếm sống rồi dựa vào những thú vui huyên náo, đắt đỏ để giải phóng chính mình.

Sau 75 năm, góc nhìn của ông vẫn được xem phù hợp với đời sống ngày nay. Trong bối cảnh công nghệ khiến nhịp sống trở nên gấp gáp, con người tìm đến những thứ ồn ào để cảm nhận bản thân đang sống. Họ cũng quên cách sống cho hiện tại vì mãi đắm chìm trong quá khứ, những toan tính cho tương lai.

Alan Watts là một trong những người đầu tiên diễn giải triết lý, chủ nghĩa tôn giáo châu Á đến phương Tây. Quyển sách cũng mang tinh thần đó. Xuyên suốt hơn 200 trang, tác giả dẫn dắt người đọc tìm lại căn nguyên của sự đau khổ, lo âu bằng những chiêm nghiệm từ triết lý phương Đông, nhất là từ Đạo giáo và Phật giáo.

Theo Alan Watts, không có thời đại nào đáng lo nhất bởi đói nghèo, bệnh tật, chiến tranh, những thay đổi và cái chết là chuyện muôn thuở. Do đó, vấn đề không nằm ở hoàn cảnh hay việc thiếu kiến thức mà là cách con người hiểu bản thân. Ông không khuyên độc giả cố làm gì thêm, chỉ tập trung vào hiện tại để biết cuộc sống đang diễn ra theo cách riêng của nó.

Triết gia cũng cho rằng bất an là đặc điểm căn bản của tồn tại, sinh ra khi con người khát khao an toàn, ổn định. Trong khi đó, vẻ đẹp của cuộc đời là sự vô thường với nhiều thay đổi. Alan Watts mượn âm nhạc để diễn giải, cho biết cuộc sống cũng như một bản nhạc, sẽ bị phá hủy nếu một nốt hay một hợp âm kéo dài.

Từ đó, ông đưa ra một “định luật đảo”: Càng nắm giữ càng đánh mất điều mình muốn, càng buộc bản thân bình an thì tâm trí càng căng thẳng, càng cố quên nỗi sợ thì nỗi sợ càng lớn. Theo ông, nội tâm nhẹ nhõm không xuất phát từ việc cố tìm bình yên vì nó đến từ sự thấu hiểu, chấp nhận trạng thái của bản thân. Ông không xem lo âu là thứ cần triệt tiêu, xem nó như cánh cửa để nhìn lại cách sống.

Trên Amazon và Goodreads, sách lần lượt nhận 4,6/5 và 4,1/5 sao. Nhiều độc giả nhận xét tác phẩm chứa đựng nhiều triết lý thông tuệ của Phật giáo về nỗi khổ. Một bạn đọc từ Goodreads bình luận: “Alan Watts thách thức những nỗ lực của chúng ta về việc đấu tranh cho sự an toàn, ổn định trong thế giới không ngừng thay đổi, vạch trần ảo tưởng về việc đi tìm sự an ổn vô tận”. Tuy nhiên, một số người cho rằng nội dung đôi chỗ quá trừu tượng.

Alan W. Watts (1915-1973) là triết gia, tác giả và diễn giả người Anh sống tại Mỹ. Suốt sự nghiệp, ông viết hơn 25 cuốn sách, nhiều bài báo với những chủ đề như bản sắc cá nhân, bản chất của thực tại, ý nghĩa cuộc sống và hạnh phúc phi vật chất. Theo Goodreads, các tác phẩm của ông có sự liên hệ giữa trải nghiệm cá nhân, kiến thức khoa học và giáo lý tôn giáo, triết học phương Đông, phương Tây. Ông cũng tham gia một số chương trình phát thanh, truyền hình có đề tài liên quan.

Phương Thảo